Trafik ışığı basit görünür: kırmızıda dur, yeşilde geç. Ama gerçekte trafik ışıkları çok daha fazla bilgi taşır. Kırmızı ile sarının aynı anda yanması, sarının tek başına yanıp sönmesi ya da yönlü ok ışıkları — bunların her biri farklı bir anlam ve farklı bir sürücü yükümlülüğü demektir. Tüm bu durumları bilmek hem sınav için hem de gerçek trafikte hayat kurtarır.
Standart bir trafik ışığı dikey yerleştirilmiş üç renkten oluşur: en üstte kırmızı, ortada sarı, en altta yeşil. Yatay yerleştirilmiş sistemlerde ise soldan sağa aynı sıralama geçerlidir. Bu renk ve konum standardı dünya genelinde ortaktır ve renk körü sürücüler de konuma göre okuyabilsin diye bilinçli tasarlanmıştır.
Kırmızı ışık mutlak dur anlamına gelir. Araç, yaya geçidinin gerisindeki stop çizgisinde durmalıdır. Çizgi yoksa yaya geçidinin gerisinde, o da yoksa kavşak giriş noktasında durulur.
Kırmızıda kavşağa girilmesi yasaktır. Trafik akışı tıkansa bile bu kural geçerlidir; ilerlemek kavşak içinde mahsur kalmaya yol açacaksa kırmızı ışık yeşile dönsün bile girilmez. Kırmızıda yaya geçidini işgal etmek ayrı bir ihlal olarak değerlendirilir.
Kırmızı ışıkta bekleme süresi fark etmez. Uzun süre beklemiş olmak geçiş hakkı doğurmaz.
Sarı ışık çoğu sürücü tarafından "hızlan, kırmızıya yetişmeden geç" olarak yanlış yorumlanır. Oysa sarı ışığın hukuki anlamı tam tersidir: dur hazırlığı yap.
2918 sayılı Kanun'a göre sarı ışık, yaklaşmakta olan araçlara ışığın kırmızıya döneceğini bildirir ve mümkünse durulmasını gerektirir. Buradaki "mümkünse" ifadesi önemlidir. Eğer araç stop çizgisine o kadar yaklaşmıştır ki frenleme ani ve tehlikeli bir fren gerektiriyorsa geçilebilir. Ancak bu istisna, sarıyı gaz basma sinyali olarak kullanmak için gerekçe değildir.
Pratikte kural şudur: sarıyı gördüğünde durabiliyorsan dur, duramıyorsan dikkatlice geç.
Yeşil ışık geçiş iznini bildirir; ancak bu izin koşulsuzdur değildir.
Yeşil ışıkta bile yaya geçidinde karşıya geçmekte olan yayalara yol verilmesi zorunludur. Kavşak içinde hâlâ bekleyen araçlar varsa onlar tahliye olana kadar beklenir. Dönel kavşaktan çıkan araç varsa ona yol verilir.
Yeşil ışığı gören sürücü önce bu kontrolleri yapmalı, sonra ilerlemeleridir. Işığın yeşil olması otomatik geçiş hakkı demek değildir; yalnızca ilerlemek için genel izin demektir.
Bu kombinasyon Türkiye'deki trafik ışık sisteminin sıkça yanlış anlaşılan özelliklerinden biridir.
Kırmızı ışık yanarken altındaki sarı ışık da birlikte yanıyorsa bu yeşile geçiş hazırlık sinyalidir. Işık kırmızıdan doğrudan yeşile değil, kırmızı+sarı kombinasyonundan yeşile geçecektir.
Bu sinyalin sürücüye anlattığı şey şudur: vites değiştir, ayağını debriyaja bas, motorun hazır olsun; çok kısa süre sonra yeşil yanacak.
Dikkat edilmesi gereken nokta şudur: kırmızı+sarı kombinasyonu henüz geçiş izni değildir. Bu aşamada kavşağa girmek kırmızı ışık ihlali sayılır. Geçiş izni yalnızca sarı söndükten ve yeşil yandıktan sonra başlar.
Örnek: Sabah trafiğinde kavşakta bekliyorsun. Kırmızı yanıyor. Birkaç saniye sonra sarı da kırmızıyla birlikte yanmaya başladı. Bu noktada yapman gereken debriyaja basıp vitese geçmek, gaz verebilmek için hazırlanmak. Fakat araç hâlâ harekete geçmemeli. Yeşil yandığı anda yayalara bakarak ilerlemeye başlanır.
Sarı ışığın sürekli yanması ile fasılalı yanması birbirinden tamamen farklı anlamlara gelir.
Fasılalı yanan sarı ışık "dikkatli geç" anlamına gelir. Bu mod genellikle şu durumlarda kullanılır: gece geç saatlerde trafik yoğunluğunun azaldığı kavşaklarda, özel etkinlik veya tatil dönemlerinde kavşağın geçici olarak denetimsiz bırakıldığı anlarda veya sistemin bakım moduna alındığı durumlarda.
Fasılalı yanan sarı ışıkta trafik lambası sistemi devre dışıdır. Kavşak bu noktada kontrolsüz kavşak statüsüne geçer. Yani sağdan gelen araca yol ver, tali yoldan ana yola çıkıyorsan bekle, motorsuz araçlar motorlu araçlara yol ver kuralları devreye girer.
Sürücü yavaşlamalı, kavşağı her yönden kontrol etmeli, güvenli olduğuna kanaat getirdikten sonra geçmelidir.
Örnek: Gece yarısı şehir merkezindeki bir kavşakta sarı ışığın sürekli yanıp söndüğünü görüyorsun. Bu kavşakta kimse durup beklemiyor diye sen de hızlanarak geçme. Kavşak kontrolsüz sayılır; sağından gelen araç varsa ona yol vermelisin.
Fasılalı yanan kırmızı ışık daha az bilinen ama çok daha bağlayıcı bir kuraldır.
Fasılalı yanan kırmızı, dur ve yol ver anlamına gelir. Türkiye'de bu mod özellikle hemzemin geçitlerde (demiryolu-karayolu kesişimi) kullanılır. Tren yaklaştığında ışıklar kırmızı yanıp sönmeye başlar.
Bu durumda araç tamamen durmalı, geçidin serbest olduğundan emin olmalı ve ancak güvenli gördükten sonra geçmelidir. Fasılalı kırmızıyı dur işareti olarak görmeyip geçmek ağır bir ihlaldir ve tren çarpışması gibi ölümcül kazalara zemin hazırlar.
Bazı kavşaklarda da fasılalı kırmızı kullanılır. Anlamı aynıdır: dur, kontrol et, güvenliyse geç.
Örnek: Şehir dışında bir demiryolu geçidine yaklaşıyorsun. Kırmızı ışıklar yanıp sönmeye başladı, bariyer henüz kapanmadı. Bu noktada yavaşla ve dur. Bariyerin durumuna değil, ışığın sinyaline güven. Tren görünmüyor olsa bile ışık sönene kadar geçme.
Bazı kavşaklarda yuvarlak yeşil yerine ya da yanı sıra ok şeklinde yeşil ışıklar bulunur. Bu ışıklar yalnızca okun gösterdiği yöne hareket iznini verir.
Sağa dönüş oku yeşilken düz gitmek veya sola dönmek yasaktır. Sol dönüş oku yeşilken diğer yönlere gitmeye çalışmak da ihlal oluşturur. Yönlü yeşil okta bile yaya geçidindeki yayalara yol verilmesi zorunludur.
Bazı sistemlerde kırmızı ışıkta sağa dönüşe izin veren düzenleme vardır. Bu düzenleme Türkiye'de geçerli değildir; kırmızıda yönlü ok olmaksızın sağa da dönülemez.
Yaya geçitlerindeki ışıklar araç ışıklarından bağımsız çalışabilir.
Yaya için yeşil adam figürü geçiş iznini, kırmızı adam figürü ise beklemeyi bildirir. Bazı sistemlerde yeşil adam yanıp sönmeye başladığında bu geçişin bitmekte olduğunu, karşıya geçmeye başlamamış yayaların beklenmesi gerektiğini ifade eder.
Sürücü açısından önemli olan şudur: araç ışığı yeşil olsa bile yaya geçidinde yürüyen ya da yürümeye başlamış bir yaya varsa yol vermek zorunludur. Yaya ışığının durumu sürücünün yükümlülüğünü kaldırmaz.
Bisiklet yollarının yoğun olduğu kavşaklarda ayrı bisiklet sinyalleri bulunabilir. Bisikletliler için yeşil yandığında araçlar bisikletlilere yol vermek zorundadır, araç ışığının rengi ne olursa olsun.
Bazı kavşaklarda otobüs ve tramvaylara yönelik özel sinyaller bulunur. Bu sinyaller beyaz veya sarı çubuk/ok şeklindedir ve yalnızca o aracı ilgilendirir. Diğer sürücüler bu sinyalleri kendileri için geçiş izni olarak yorumlamamalıdır.
Kırmızı gördüğünde stop çizgisinde dur, yaya geçidini işgal etme.
Sarı gördüğünde durabiliyorsan dur, duramıyorsan dikkatlice geç; ancak sarıyı hızlanma sinyali olarak kullanma.
Kırmızı ile sarı aynı anda yanıyorsa vitese geç ve hazırlan; ama kavşağa girme, yeşil yanana kadar bekle.
Yeşil gördüğünde önce yayaları ve kavşak içini kontrol et, sonra ilerle.
Fasılalı yanan sarı ışık gördüğünde kavşağı kontrolsüz kabul et, yavaşla ve her yönü kontrol ederek geç.
Fasılalı yanan kırmızı ışık gördüğünde mutlaka dur, hem sağı hem solu hem de demiryolu geçitlerinde rayları kontrol et, güvenli olduğunda geç.
Işık arızalı veya yanmıyorsa kavşak kontrolsüz sayılır, sağdan gelene yol ver kuralını uygula.
Yeşil ok ışığında yalnızca okun yönüne git, yayaları kontrol et.
Işık yeşil olsa bile kavşak içi doluysa kavşağa girme; içinde mahsur kalmak hem yasak hem de diğer trafiği kilitler.